नायाग्रा चित्रदर्शन

अमेरिकेला जाणार्‍या भारतियांना सगळ्यात मोठे आकर्षण असते ते नायाग्रा धबधबा बघण्याचे आणि त्यामुळेच कधीही इथे गेले तरी भारतीय लोकांची प्रचंड गर्दी बघायला मिळते. (ह्याचा फायदा असा की इथे अगदी ढाब्या पासून गाड्यांपर्यंत भारतीय खाण्याची रेलचेल असते. :-) ) मागच्या वर्षी ह्याच सुमारास नायाग्राला भेट देऊन आलो होतो. अमेरिका आणि कॅनडा अश्या दोन देशांच्या सिमेवर बसलेला हा प्रचंड धबधबा. व्हिसाच्या कटकटी मूळे त्यावेळेस फक्त अमेरिकेच्या बाजुने जेवढे बघता आले तेवढे बघीतले ह्यावर्षी योगायोगाने बरोबर त्याच सुमारास कॅनडातील टोरांटोला गेल्याने कॅनडाच्या बाजूने हा धबधबा पहायला मिळाले.

कॅनडाच्या बाजूने धबधबा अधिक सुंदर दिसतो असे बरेच ऐकून असल्याने खूप आशा ठेवून भाड्याने गाडी घेऊन २ तास ड्राइव्ह करुन दर्शनाला गेलो..पण हाय त्या दिवशी नेमका इतका पाऊस पडला की ढगाळ वातावरणातुन आणि गडद धुक्यातुन मनसोक्त दर्शन घेता आले नाही. तरीही अधुन मधुन थोडेसे उघडलेले पाहून काही प्रकाश चित्रे टिपली ती इथे चिकटवत आहे.

जोधा अकबर

आशुतोष गोवारिकरचा हा भव्य दिव्य वादग्रस्त चित्रपट एकदाचा पाहायला मिळाला. भारतात हा चित्रपट बंद पाडण्यासाठी लोक रस्त्यावर का उतरले आहेत ह्याची पुसटशी कल्पना आली. इतिहास वगैरे मारो गोली पण आजकाल मल्टिप्लेक्सच्या दिवसात चित्रपट बघायचा म्हणजे जेव्हा दोन तीनशे रुपयाला फोडणी लागते तेव्हा त्या बदल्यात पदरात असले काही पडणार असेल तर लोकं रस्त्यावर येणारच. असो.. तर हा भव्य दिव्य चित्रपट सुरू होतो अमिताभ बच्चन ह्यांच्या खर्जातल्या आवाजाने. मुघल भारतात कसे आले इथपासून ते छोटा अकबर पानिपतावर कसा पोहोचला इथपर्यंत त्यांचा आवाज आपली सोबत करतो. पानिपतात मुघल सैन्याने हिंदू राजाला छोट्या अकबरा समोर पेश केले असता अकबर त्याला मारत नाही. 'हा देश महात्मा गांधींचा आहे, इथं मी हिंसा करणार नाही! ह्या राजाला जिवंत सोडून द्या' असं म्हणणार्‍या त्या बाल अकबराचे आपल्या कोण कौतुक वाटते (आता गांधींचा जन्म अकबरानंतर शेकडो वर्षांनी झाला असली ऐतिहासिक कुजकट शंका कुणाला येत असेल तर तो दोष तुमचा आहे! हा चित्रपट ८०%च इतिहासावर असून २०% गोवारिकरांचे स्वप्न रंजन आहे हे तुम्हाला माहीत नाही का?)

नंतर थोड्या लढाया स्पेशल इफेक्ट वगैरे झाले की कथा वळते राजपूत राज घराण्यांकडे. इथे आमेर नावाच्या संस्थानात एक वेडसर राजा असतो. त्याची मुलगी म्हणजे जोधा (ऐश्वर्या राय-बच्चन) जी फावल्या वेळात आपल्या भावाशी ढाल तलवार वगैरे (एकदम रजपूत ष्टाईल) खेळत असते. तर हा राजा लवकरच आपला वारीस जाहीर करणार असतो आणि जोधाला आपला ढाल तलवारवाला भाऊ नॉमिनेशन जिंकणार अशी खात्री असते. शेवटी दसर्‍याच्या दिवशी हा राजा (अर्थातच वेडसर असल्याने) दुसर्‍याच कुणाची तरी निवड वारस म्हणून करतो आणि आपल्या जोधाचा विवाह देखिल तिच्या बालपणीच ठरलेल्या राजकुमाराशी जाहीर करून टाकतो. इकडे सत्ता आपल्याला मिळत नाही म्हणून हा चिडलेला भाऊ राजाच्या विरोधात कट शिजवू लागतो. हे पाहून राजाची मात्र चांगलीच टरकते आणि तो सरळ जाऊन मुघलांशी हातमिळवणी करायचे ठरवतो आणि कहानीमे ट्वीस्ट इथे येतो.

मुघलांना मी माझे राज्य अर्पण करेन पण त्यांच्या बादशहाने माझ्या मुलीला देखिल त्याच्या जनानखान्यात भरती केले पाहिजे अशी 'अट' (जोधाला न विचारताच) परस्पर घालून टाकतो. आयतेच राज्यही मिळतेय आणि राजाची मुलगी देखिल हा राजाचा वेडसरपणा पाहून खरंतर अकबराच्या तोंडाला पाणी सुटते पण ते लपवून आपण ह्या प्रस्तावावर चक्क विचार करत आहोत असे दाखवण्यात ह्रितीक रोशनने अभिनयात कमाल केली आहे. शेवटी थोडेसे आढेवेढे घेतल्यावर अकबर ऑफर एकदाचा कबूल करतो. परंतु आता जोधा मात्र ह्या प्रकाराने वैतागलेली असते.. ती म्हणते माझ्या मना विरुद्ध लग्न ठरवताय? काही हरकत नाही! पण माझ्या सुद्धा दोन अटी आहेत. आता हा राजा, लग्न ठरवताना मुलीला कसलेही मत विचारत नाही पण ह्या अटींचे प्रकरण मात्र एकदम मान्य करतो... का? अहो शेवटी वेडसरंच ना तो! तर ह्या अटी ती फक्त अकबरालाच सांगणार म्हणे बाकी कूण्णालाही नाही असा क्लॉज देखिल असतो..झाले सगळे पुन्हा एकदम टेन्शन मध्ये.. एकदम सीरियस म्युझिक. शेवटी अकबर एकांतात तिला भेटायला जातो.ह्या टेन्स वातावरणात, 'हमे कुछ नही चाहिये बारतियोंका स्वागत पान परागसे होना चाहिये' अशी अट तर जोधा घालणार नाही ना? असा एक अविचार मनात डोकावून जातो. पण नाही जोधाच्या दोन शुल्लक अटी अकबर कबूल करतो आणि धूमधडाक्यात लगीन लावून तिला घेऊन जातो.

इथं एक 'ख्वाजा मेरे ख्वाजा' नावाचे गाणे येते त्याच्या शेवटी ह्रीतीकने केलेला नाच अगदी बघण्यासारखा आहे. त्यावेळेस त्याच्या चेहर्‍यावर असणारे मतिमंद भाव खरंच दाद देण्यासारखे आहेत (दुवा बघुन खात्री करा!). पांढरे वेष घातलेल्या जपानी रेस्टॉरंटातल्या आचार्‍यां सारख्या दिसणार्‍या कलाकारांनी केलेली कवायत देखिल पहाण्या सारखी आहे. (तुमच्या संगणकाचा आवाज बंद करुन एकदा ही कवायत बघाच!) इथून पुढे मात्र गोवारीकरांनी दिग्दर्शन एकता कपूरच्या कुशल नेतृत्वाकडे सोपावाले आहे. प्रेम करणारा पती कजाग नसणारी सासू असे सगळे असूनही एकता कपूरने तिचे टॅलंट दाखवले आहे अकबराच्या दाईचे पात्र रंगवण्यात. अकबराचा सांभाळ आईपेक्षा म्हणे ह्या दाईनेच केलेला असतो. आणि सासू मवाळ असली तरी ही उपसासू मात्र महा कजाग असते. त्यांतून एक समज गैर समजांची मानवी नाते संबंध दाखवणारी घरेलू घर घर की कहानी सुरू होते जी पडद्यावरच बघावी..कारण मी तो पर्यंत झोपून गेलो होतो आणि मधून मधून 'किती घोरतोयस?' असं बायकोच्या आवाजात कुणीतरी म्हणत असल्याच पुसटसं आठवतंय! शेवटी काहीतरी ढढँ ढढँ वाजते आणि चित्रपट एकदाचा संपतो इतकेच आठवते आहे!!

कॉल ऑफ ड्यूटी : मॉडर्न वॉरफेअर

हॉलिवूडच्या बिग बजेट चित्रपटांना मागे टाकणारे आजकालचे कम्प्युटर/एक्स् बॉक्स/ पी एस् टू खेळ बघितले, की हा करमणुकीचा विभाग आता 'पोरखेळ' राहिलेला नाही ह्याची प्रचिती येते. चित्रपट माध्यम कितीही करमणूक प्रधान असलं तरी प्रेक्षक हे प्रेक्षकावस्थेतच त्याची मजा लुटू शकतात. संगणकीय खेळांमध्ये मात्र कथानकाचे तुम्हीच नायक आणि तुमच्या इशर्‍यावर सगळ्या घटना घडतात. ही मूलभूत संकल्पनाच ह्या खेळांच्या निर्विवाद यशामध्ये आहे. तसेच एखादा चित्रपट तुमची फार फार तर २-३ तास करमणूक करू शकतो पण हे संगणकीय खेळ मात्र कितीतरी अधिक पटीने (कधी कधी ६० ते ७० देखिल) तासांचे मनोरंजन घेऊन येतात. अर्थातच त्यांमुळे कितीतरी घरांमध्ये आजकाल लहान मुलांपेक्षा त्यांचे आईवडीलच एक्स बॉक्स/निटेंडो ह्यांची मजा लुटताना दिसतात. 'इलेक्ट्रिनिक आर्टस्' 'ऍक्टीव्हिजन' वगैरे स्टुडीओजना युनिव्हर्सल, वॉर्नर ब्रदर्स अश्या प्रथितयश हॉलिवूडच्या स्टुडिओंइतकेच वलय लाभले आहे.

कॉल ऑफ ड्यूटी : मॉडर्न वॉरफेअर हा संगणकीय खेळ ऍक्टीव्हीजन ह्या स्टुडिओची चौथी आवृत्ती आहे. आता पर्यंतच्या सर्व आवृत्त्यांमध्ये दुसर्‍या महायुद्धाची पार्श्वभूमी होती . ह्या नव्या आवृत्तीत मात्र समावेश केला आहे आधुनिक जगतातील युद्धांचा. युद्धस्य कथा रम्य!! थरार साहस वीररस असल्या गोष्टी ठासून भरलेल्या असल्याने युद्धाशी निगडित कथा/ चित्रपट आपण नेहमीच आवडीने पाहतो. मॉडर्न वॉरफेअरच्या मनोरंजनाचे रहस्य देखिल हेच आहे. तीन अंकांमध्ये विभागलेले कथानक हे पूर्णपणे काल्पनिक असले तरी अतिशय वेगवान आहे. पहिला अंक इराक सदृश काल्पनिक देशात घडतो जिथे तुम्ही अमेरिकेच्या मरीन्स शाखेमध्ये भरती होऊन जाता. दुसर्‍या अंकात पूर्व युरोप मधील काल्पनिक मिशन्स मध्ये ब्रिटनच्या स्आस् चे प्रतिनिधित्व करता. दोन्ही अंकांचा शेवट तिसर्‍या अंकात होतो. तिनंही अंकामध्ये थरार वीररस साहस ठासून भरले आहे. जमिनीवरून शत्रूशी लढाई, लपून केलेला गनिमी कावा, विमानातून बॉम्बींग हे सगळे भरपूर अनुभवायला मिळते. निरनिराळ्या बंदुका, रणगाडे, विमाने,ग्रेनेड्स हे मनसोक्त हाताळायला मिळते. डिजीटल तंत्रज्ञानातील क्रांतीमुळे ग्राफिक्स इतके वास्तवदर्शी झाले आहे की बर्‍याच प्रसंगांमध्ये ते रोमांच उभे करते. त्याचबरोबर नेमके पार्श्वसंगीत आणि अल्फा चार्ली टँगो असल्या भाषेत चालणारे संभाषण ह्या दोन गोष्टी वातावरण निर्मिती इतकी अचूक तयार करतात की खेळताना आपण पूर्णपणे गुंगून जातो.

हे सगळे व्यवस्थित चालण्यासाठी तुमचा संगणक मात्र चांगलाच ताकदीचा असला पाहिजे. बर्‍यापैकी नवा प्रोसेसर, २ जी बी रॅम आणि जी फोर्स ७६०० ला समांतर तोडीचा ग्राफिक्स प्रोसेसर कमीत कमी असला पाहिजे. इतकी सामुग्री जर तुमच्या जवळ असेल तर तुम्हाला ह्या मॉडर्न वॉरफेअर चा अप्रतिम अनुभव घेता येईल.

बुद्धीबळ आणि अंतरराष्ट्रीय राजकारण

ह्या आठवड्याच्या टाइमह्या नियतकालिकामध्ये इराणचे अध्यक्ष अहमदेनिजाद आनि रशियाचे अध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन ह्या दोघांचा एकत्र अर्धंपान भरुन छापलेला फोटो बघितला आणि काळजात चर्र झाले. अमेरिकेचे सध्याचे अत्यंत अकुशल आणि बेजवाबदार नेतृत्व जगाला कोणत्या उंबरठ्यावर आणून सोडत आहे ह्याची ही प्रचिती. सोळाव्या शतकातली विचारसरणी असणारा अहमदेनीजाद आणि रशियात येन केन प्रकारे आपली सत्ता अबाधीत ठेवणारा पुतिन ह्या दोघांची युती ही भरकटलेल्या अमेरिकन नेतृत्वाची परिणीती आहे. पण रशियासारख्या एकेकाळी जरी महासत्ता असणार्‍या पण सध्या तरी एक दरिद्री राष्ट्र म्हणून ओळख असणार्‍या राष्ट्राच्या इराण युतीची जगाने पर्वा का करावी? त्यासाठी इथे थोडासा जागतिक इतिहासातील संदर्भ देतो.

सध्याच्या जगातील सगळ्यात ज्वलंत आणि संवेदनशील भाग म्हणजे कोणता? असे विचारले तर ह्याचे उत्तर कोणेही देईल 'मध्य पूर्वेतील देश'. 'कोणत्याही प्रश्नांवर बेसुमार कत्तली हा एकमेव उपाय आहे' ह्या विचारसरणीवर आधारलेल्या अनेक अतिरेकी संघटना ह्याच भागात आपली मुळे घट्ट रोवुन आहेत. परंतु ह्या सगळ्यांच्यातील पाशवीपणाला वाट करुन देण्यासाठी त्याना सशत्र करत आहे रशिया आणि त्यातुन फुटलेली राष्ट्रे.साधारण नव्वदच्या दशकाच्या सुरुवातीला रेगनच्या नेतृत्वाखाली संपत आलेले शीतयुद्ध अखेर सिनियर बुश साहेबाच्या करकिर्दित एकदाचे संपले आणि जगाने तिसरे महायुद्ध टळले असा सुस्कारा टाकला. पण ह्या शीतयुद्धामध्ये रेगनने वापरलेली एक क्लुप्ती म्हणजे रशियाशी केलेली शस्त्रास्त्र स्पर्धा असे मानले जाते. आधिच डबघाईला आलेला रशिया ह्या शस्त्रांस्त्रांच्या शर्यतीत पार कंगाल झाला आणि शेवटी अमेरिकेच्या अपेक्षेप्रमाणे मोडकळीस आला. अनेक वर्षंचे शीतयुद्ध जरी संपले तरी त्याने मागे ठेवली ती रशिया आणि त्यातून फुटलेली कंगाल राष्ट्रे, ज्यांच्याकडे खाण्या पिण्याची मारामार होती पण त्याचबरोबर कधिही न वापरलेल्या कोर्‍या करकरीत आधुनिक शश्त्रास्त्रांचे ढिगारे गंजत पडले होते. प्रत्यक्ष युद्ध तर कधी खेळलेच गेले नाही मग काय झाले ह्या प्रचंड शस्त्रसाठ्याचे?

शीतयुद्धांनंतर शस्त्रांची ही प्रचंड कोठारे उघडली गेली आणि हेजबुल्ला ते अल कायदापासुन सुदान आणि लायबेरिया पर्यंत ५ ते ९५ वर्षां पर्यंतच्या सर्वांच्या हातात ह्या बंदुका पोहचु लागल्या. आज जगभरात जवळपास प्रत्येक अतिरेक्याच्या हातात दिसणारी ऑटोमेटीक कलाशीनिकव्ह (ए के ४७/५६) ही बंदुक रशीयन बनावटीची आहे. (आपला संजय दत्त ज्यासाठी आयुष्यभरसाठी गोत्यात आला ती देखिल हीच बंदुक) बंदुका, तोफा, इतकेच काय लढाऊ विमाने आणि हॅलीकॉप्टर पासून विध्वंसक क्षेपणास्त्रापर्यंत कुणालाही, कुठेही रशियातुन पोहिचवले जाते. आता ह्या सगळ्या पार्श्वभूमीतुन कल्पना येईल की इराण आणि रशिया ह्यांची युती इतकी धोकादायक का आहे ते. इराणला न्युक्लिअर रिऍक्टअर्स खरेदी करायचे आहेत आणि पुतिन तो सौदा लवकरात लवकरात करून कमाई करण्याच्या तयारीला लागला आहे.अर्थातच, जिथले नेतृत्व अतिरेकी संघटनांच्या पाठींब्यावर ठरते अश्या देशांच्या हातात अणुबाँब देणे म्हणजे अवघ्या जगावर संकट ओढावून घेण्यासारखे आहे.


इतके सगळे निराशाजनक लिहिल्यावर ह्या काळ्या ढगाला चंदेरी किनार लावण्यासाठी एक आशाजनक घडामोड देखिल देतो. रशियात ही सगळी अंदाधुंदी जरी माजली असली तरी त्यातूनच पुढे येत आहेत गॅरी कास्पारोव्ह सारखे बुद्धिजीवी नेतॄत्व. होय हाच तो बुद्धिबळाचा बादशहा ग्रँडमास्टर कास्पारोव्ह. ह्या नावाने एकेकाळी बुद्धिबळात निर्माण केलेला दबदबा त्यामागील बुद्धिमत्ता सिद्ध करण्यासा पुरेसा आहे. हाच कास्पारोव्ह आता पुतिन राजवटीच्या दंडुकशाहीसमोर दंड थोपटून उभारला आहे. गेल्या एक दोन आठवड्यातील अमेरिकन कार्यक्रमांमध्ये त्याची मुलाखत पाहिल्यावर त्याच्या हुशारीची चुणुक दिसुन आली. राजकारण आणि राजकारणी असे म्हंटल्यावर आपल्या मनात जे एक चित्र उभारते त्याच्या बरोबर उलट चित्र कास्पारोव्हच्या मुलाखतींमधून दिसले. रशियात लोकशाही आणण्यासाठी कास्पारोव्ह आणि त्याचे समर्थक अक्षरशः जीव धोक्यात घालत आहेत.

कास्पारोव्हच्या अमेरिकन टी.व्ही. वरील मुलाखतीमध्ये उत्तरे देताना अनेक ठीकाणी त्याने आपल्या बुद्धिमत्तेची चुणूक दाखवून दीली. लोकाशाही आणायाचा कितीही प्रयत्न केला तरी रशियातील मने कधीही लोकशाहीचा स्विकार करणार नाहीत हे विधान खोडून काढताना त्याने उत्तर आणि दक्षिण कोरिया, तसेच तैवान आणि पश्चिम पूर्व जर्मनीची उदाहरणे देऊन आपली ह्या विषयवारील पकड दाखवली. उत्तर कोरिया आणि दक्षीण कोरिया दोन्ही देशातील लोक हे एकच असले तरी उत्तर कोरिया हा कट्टर साम्यवादामुळे मागासलेला देश तर दक्षिण कोरिया हा लोकशाही आणि खुली अर्थव्यवस्था असणारा प्रगत देश आहे. लोकांची मने एखादी व्यवस्था कधीही स्विकारू शकणार नाहीत हे विधान किती तकलादू आहे हे त्यातुन दिसून येते. त्याचबरोबर अमेरिकेने आपला स्वार्थ साधण्यासाठी लोकशाहीच्या नावाखाली चालवलेली दादगिरी लोकशाहीला बदनाम करत आहे असे देखिल कास्पारोव्हने नमूद केले.

मंडळी, रशिया म्हणजे काही कॅलीफोर्निया नव्हे. आपल्या शत्रुंना जेवणात विष घालून मारणार्‍या कुटील पुतिनसमोर बुद्धीजीवी कास्पारोव्ह किती टिकणार हे सध्यातरी सांगणे कठीण आहे. पण असं झाल्यास संपुर्ण जगाच्या दॄष्टीने ती आनंदाची बातमी ठरेल ह्याची मला तरी खात्री असल्याने कास्परोव्हला शुभेच्छा देऊन हा लेख संपवतो.

कूल इट - बियॉन लॉमबोर्ग

सध्या वैश्विक तापवृद्धी हा बरेच चर्चेत असणारा विषय आहे. ह्यावर चाललेल्या वाद विवादांमध्ये साधारणपणे दोन गट असतात. एक म्हणजे बहुतांश शास्त्रज्ञांचा गट ज्यांच्या मते वैश्चिक तापवृद्धी ही मोठी समस्या आहे तर दुसरा गट आहे वैश्विक तापवृद्धी ही एक नैसर्गीक प्रक्रिया आहे आणि त्याचे उगीचच स्तोम मानवले आहे असे मानणार्‍यांचा. ध्रुवीय बर्फ वितळत आहे, समुद्राचे पाणी अधिक ऍसिडीक बनत चालले असून काही दुर्मिळ प्रवाळ नामशेष होण्याच्या मार्गावर आहेत, ह्या गोष्टी आता सिद्ध झाल्या आहेत त्यामूळे मी ह्या वाद विवादामध्ये मला पहिल्या गटात समजतो. पण नुकतेच टी.व्ही. वरील एका कर्यक्रमात बियॉन लॉमबर्ग ह्या अर्थशास्त्रज्ञाची मुलाखत पाहीली आणि एक वेगळाच दृष्टीकोन आणि विचार ऐकायला मिळाले जे मुलाखतकाराला पटले नसले तरी मला मात्र पटले.

असे काय आहेत लॉमबर्ग ह्यांचे विचार?

लॉमबर्ग ह्यांनी हे सगळे विचार 'कूल ईट' ह्या पुस्तकात सविस्तर मांडले आहेत मी ते पुस्तक वाचलेले नसले तरी वर उल्लेखलेल्या मुलाखतीतुन मला कळलेले त्यांचे विचार येथे देतो :-

वैश्विक तापवृद्धी ही समस्या आहे ह्याचा नकार त्यांनी केलेला नाही. पण ही समस्या सोडवण्यासाठी सध्या जो अतिरेक केला जातो आहे तो त्यांच्या मते चुकिचा आहे. वातावरणातील कार्बनचे प्रमाण कमी करण्यासाठी मांडलेला 'क्योटो प्रोटॉकॉल' हा अंमलात आणण्यासाठी अतिशय खर्चिक आहे. त्यावर पैसा खर्च करण्याऐवजी पर्यायी इंधनाचे स्रोत (उदा. सूर्य उर्जा) हे अश्म इंधनाला स्पर्धा करू शकतील अश्या स्वस्त दरात उपलब्ध होण्यासाठी त्यावरील संशोधनावर करणे जास्त गरजेचे आहे. कारण कार्बन इमिशन मध्ये सध्या आघाडीवर असणारे देश म्हणजे चीन आणि भारत आहेत आणि ही दोनही राष्ट्रे विकसनशील आणि आर्थिक दृष्ट्या विकसीत देशांपेक्षा मागे आहेत. त्यामुळे कॅलीफॉरनियातील निवडक श्रीमंत लोकांनी सोलर पॅनेल बसवून त्याचा फायदा काहीच होणार नाही . जाणवण्या इतपत बदल तेव्हाच घडून येईल जेव्हा भारत आणि चीन मधील सामन्य माणूस ह्यांचा वापर करू लागेल. आणि हे तेव्हाच शक्य होइल जेव्हा पर्यायी इंधनचा उपाय हा अश्म इंधना इतकाच अथवा त्याहुन अधिक किफायतशीर असेल.

तसाच आणखी एक विचार म्हणजे, ह्या क्योटो प्रकल्प अंमलात आल्यावर दरवर्षी एका ध्रुवीय अस्वलाचा जीव वाचू शकतो पण आज दर वर्षी हजारो अस्वले शिकार करून मारली जातात तेव्हा अस्वलांच्या संवर्धनासाठी आधी ह्या शिकारीवर उपाय करायला नको का?

मंडळी मलातर बॉ ह्या लॉमबर्ग साहेबाचे विचार पटले. आपल्याला काय वाटते?

मुक्काम पोष्ट बेजींग

शिकागो एअरपोर्टचे युनायटेड एअरलाइन्सचे टर्मिनल. आम्हा पाच जणांचा कंपू बेजींगच्या नॉनस्टॉप फ्लाइटच्या प्रतीक्षेत. इतक्यात सर्व प्रवाश्यांना रांगेत उभे करून त्यांच्या व्हिसाची तपासणी सुरू केली. काय कटकट आहे असे म्हणत आम्ही देखिल त्या लांबलचक रांगेत उभे राहिलो आणि आमचा नंबर आला तेव्हा काय आश्चर्य इकॉनॉमी क्लासच्या ५ सिटा मोकळ्या करण्यासाठी आम्हाला बाजुला घेऊन तिथल्या तरुणीने चक्क ५ बिजनेस क्लासचे बोर्डिंग पास बनवुन दिले. साडे बारा तासांची नॉन स्टॉप फ्लाइट आणि आम्हाला बिजनेस क्लास काय सांगता.. एखाद्या पावसाळी दिवशी शाळेच्या पटांगणातच, 'अमुक तमुक ह्यांचे ९२व्या वर्षी निधन झाल्याने आज शाळा भरणार नाही' अशी 'सुचना' दिल्यावर आमच्या मनाची जी स्थिती व्हायची अगदी तशीच स्थिती पुन्हा एकद झाली आणि अगदी बिजनेस क्लास मधले सराइत प्रवासी असल्यासारखे त्या गुबगुबीत प्रशस्त खुर्च्यांवर रेलून, उंची मद्यांचा आस्वाद घेत आम्ही आमच्या प्रवासाला सुरूवात केली.

मिठाईवाला

सुरूवात इतकी छान होणे ही पुढच्या आठवड्याभराच्या मस्त प्रवासाची नांदीच होती. चीनला जायचे ह्या नुसत्या कल्पनेनेच आम्हाला गेले काही महिने रोमांच आले होते. लाल गजांच्या मागे काय चालले आहे हे डोकावुन बघायची प्रचंड उत्सुकता लागली होती. बेजींगच्या 'कॅपीटल' विमानतळावर भर दुपारी आमचे आगमन झाले. इमिग्रेशन कस्टम हे सगळे सोपस्कार पार पाडत शेवटी एकदाचे आमच्या हॉटेल वर येउन ब्यागा आपटल्या. अंघोळी वगैरे उरकेपर्यंत संध्याकाळ झाली आणि आम्ही जेवणाची सोय करण्यासाठी बाहेर पडलो. आजूबाजूला बघितल्यावर लक्षात येते होते की, जगभर 'मेड इन चायना' गोष्टी विकुन ह्या चिन्यांनी एकंदरीय बरीच माया गोळा केली आहे. कोणत्याही अमेरिकेतल्या शहरात दिसतील अश्या गाड्यांनी भरलेल्ले आणि खड्डे विरहीत रस्ते. एकमेकावरुन जाणरे फ्लायओव्हरस उंच उंच इमारती आणि त्यांच्यावरची नाविन्यपूर्ण रोषणाइ आणि नुसता झगमगाट, च्यामारी एकेकाळी कदाचित आपल्या पेक्षा दरिद्री असलेल्या ह्या देशात फिरताना पण आता 'फारिन' ला आल्यासारखेच वाटत होते. आणखी एक लक्ष वेधून घेणारी गोष्ट म्हणजे इथल्या सिटी बसेस. रस्त्याच्या दोन्ही बाजुला असणाऱ्या विजेच्या तारांना लटकत जाणाऱ्या ह्या बसेस बघून आपल्याकडं पण ही इंधन वाचवणारी आणि प्रदुषणमुक्त युक्ति अवलंबली पाहिजे असे वाटले.

बांबुच्या वाडग्यातुन खाताना..

शेवटी एका उपाहारगृहा समोर बरीच गर्दी बघून आम्हीही पोटपुजेसाठी घुसलो. आत जाऊन टेबल पकडले खरे पण आता ऑर्डर का करायचे? तिथल्या एकालाही इंग्रजी समजत नव्हते आणि आम्हाला चयानीजचा गंध नव्हता. मेन्यू कार्डातील रँडमली काहीतरी ऑर्डर करायचे आणि अनेक ऐकीव कथां मधल्यासारखे पानात 'भरले मांजर' अथवा 'पीठ पेरलेली डासांची अंडी' असले काहीतरी पडायचे ही भिती!!! तसे रस्त्यावरती ठेल्यांवर विंचू, कसले कसले किडे काडीला लावून विकायला ठेवलेले पाहिलेच होते! कसेबसे बाकीच्यांचा टेबलाकडे बोटे दाखवून बियर तेवढी मागवता आली पण खाण्याचे काय? शेवटी आमची कुचंबणा बघून तिथल्या म्यानेजराने एक पाच-दहा इंग्रजी शब्द समजणारा वेटर धाडून दिला आणि आम्ही चिकन/लँब असे शब्द असणारे पदार्थ मागवण्यात यशस्वी झालो. हे हॉटेल प्रसिद्ध होते ते 'हॉट पॉट' नावाच्या प्रकारासाठी. हा हॉट पॉट म्हणजे टेबलाच्या मध्यभागी गरम पाण्याची एक परात आपल्या टेबलावर उकळत ठेवतात आणि कच्चे मांस/ भाज्या समोर आणून ठेवतात हे कच्चे मास आणि भाज्या त्या पाण्यात थोडावेळ बुडवुन ठेवायच्या आणि खायच्या. आमच्या अमेरिकन सहकाऱ्यांनी लगेच हा प्रकार ऑर्डर केला तरी मला मात्रा काही फारसा झेपला नाही त्यामूले मी आपलं सरळ भरपूर शेंगदाणे घालून केलेला चिकनवर ताव मारल आणि होटेलवर येउन ताणून दिली.

ताजे ताजे विंचू

एंप्रेस गार्डन

दुसऱ्या दिवशी आम्हाला विशेष काही काम नसल्याने आम्ही निघालो बेजींग़ भटकायला. बेजींग शहर हे कांद्या सारखे पापुद्रयांनि बनले आहे. अतिभव्य तिआन्नमेन चौक हा त्याच्या मध्याभगी असून त्याच्या भोवतीचे पापुद्रे म्हणजे अनेक वर्तुळाकार 'रिंगरोड' आहेत. आमच्या सुदैवाने आमचे होटेल हे अगदी तिआन्नमेन चौका पासून पायी जाण्याच्या अंतरावर होते. तेव्हा सर्वप्रथम भेट दिली ती ह्या तिआन्नामेन स्क्वेअरला. ह्या चौकात पोहचलो आणि 'चौक' म्हणजे आमच्या मनात जे चित्र उभे राहते त्याला पार उध्वस्त करुन टाकले. अक्षरशः दोन तीन क्रिकेट ग्राउंड उभी रहातील इतकी ह्या चौकाची व्याप्ती. चहुबाजुंनी रस्ते आणि मधोमध हा अतिविशाल चौक. ह्याच्या तीन्ही बाजुला पार्लमेंट,लष्कर मुख्यालय अश्या शासकीय ईमारती तर चौथ्या बाजूला उत्तरेकडे भव्य 'फॉरबिडन सिटी'.

फॉरबिडन सिटी

तिआन्नमेन स्क्वेअरची भव्यता कितीही भारावून टाकत असली तरी ह्याच जागेवर झालेली मानवी हक्कांची अमानुष पायमल्ली आणी प्रसंगी अंगावरून रणगाडे चालवून मोडलेल्या तरुण आणि बुद्धीजीवींच्या बंडा अश्या कटू स्मृती देखिल ह्याच ठिकानाशी निगडीत आहेत. आम्हा गळ्यात कॅमेरे लटकवलेल्या जत्थ्याचे मात्र पुढचे लक्ष्य होते 'फॉरबिडन सिटी'. तिआन्नमेन स्क्वेअर पाशीच एका वाटाड्याला पकडून आम्ही ६० युआन चे तिकिट काढून फॉरबिडन सिटी मध्ये घुसलो. इथली कोणतीही प्रेक्षणीय स्थळे पाहायला लागले सतत दोने नावे ऐकावी लागतात. चिंग डायनेस्टी आणि मिंग डायनेस्टी. ही इथली दोन अतिशय प्रसिद्ध राजघराणी. आमच्या वाटाड्याचे प्रत्येक वाक्य चिंग किंवा मिंग ह्या शब्दानेच सुरू व्हायचे. पहिल्या पहिल्यांदा आम्ही अगदी काटेकोर पणे चिंगांच्या राजाने काय केले मिंगांच्या राजाने काय केले असले ऐकून लक्षात ठेवायच प्रयत्न करायचो पण नुसत्या फॉरबिदन सिटीतच ५६ वेळा हा उल्लेख झाल्यावर मात्र आम्ही ह्या चंगू-मंगुचा नाद सोडून दिला. पण काहीही म्हणा शनवार वाड्यात फिरताना जे रोमांच उभे राहतात ते ह्या फॉरबिडन सिटीत नाय बॉ! लहानपणापासून शिकलेला इतिहास आणि वाटाड्याने अवघ्या काही मिनिटांपूर्वी सांगीतलेला इतिहास ह्यामूळे हा फरक पडत असावा. पण ह्या फॉरबिडन सिटीच्या मागे असलेली 'एंप्रेस गार्डन' मात्र भारी आहे हा. फंग शुई च्या सिद्धांताप्रमाने उत्तरेला टेकडी असली पाहीजे म्हणून फॉरबीडन सिटीच्या उत्तरेला देखिल एक मानव निर्मित चांगली पर्वती एवढी टेकडी बांधली आहे खूप इच्छा असून देखिल दिवसभराच्या पायपीटीने थकल्यामूळे ही टेकडी काही चढू शकलो नाह.

समर पॅलेस

टेंपल ऑफ हेवन

फॉरबिडन सिटी बरोबरच बेजींग़मध्ये आवर्जून बघण्यासारखी ठीकाणे म्हणजे 'ग्रेट वॉल', 'समर पॅलेस' आणि 'टेंपल ऑफ हेवन'. ग्रेटवॉल पहाण्यासाठी बादालींग नावाच्याअ गावाला जावे लागते. तिथे फारच (अजानुकर्ण टाईप) हौशी असाल तरच पायी चढून जावे अन्यथा डायरेक्ट भिंतीवर नेऊन बसवणारी केबल कार आहे. आम्ही अर्थातच ह्या रज्जुरथाचा वापर करून भिंतीवर गेलो. ग्रेट वॉल प्रमाणेच इतर प्रेक्षणीय स्थळांच्या ठीकाणी देखिल मुबलक प्रमाणात माहिती देणारे गाईड मिळतात. ह्या सगळ्या ठीकाणांची नावे असलेले कार्ड आमच्या होटेलवाल्याने आम्हाला दिले होते. टॅक्सीवाल्याशी एकही शब्द न बोलता नुसते ह्या कार्डावरील ठिकाणावर बोट दाखवून तो नेईल तीकडे सुटायचे हे तंत्र अवलंबत आठवड्यात प्रचंड भटकंती खादाडी आणि खरेदी केली. पर्ल मार्केट, सिल्क मार्केट इथले कुठच्या कुठे भाव पाडणारे विक्रेते बघून माझे भारतीय मन आश्चर्यचकित होत होते तर आमच्या सोबत असणाऱ्या अमेरिकन मंडळींची काय अवस्था होत असेल ह्याची तुम्हीच कल्पना करा. ४०० आणि ५०० युआनला सुऱू होणारी घासाघीस २०-३० युवानवर संपे. पुण्या मुंवईतल्या फॅशन स्ट्रीट्स वर अवगत केलेली माझी घासाघीशीची कला पाहून पाश्चात्य मंडळींनी तोंडात बोटे घालणेच बाकी राहीले होते. हातात एक आठवडाच असल्याने आणि त्यातच ज्या परिषदेसाठी गेलो होतो त्या परिषदेत देखिल हजेरी लावायची असल्याने बेजींग व्यतिरिक्त अन्य कोठे मात्र फिरू शकलो नाही. तर मंडळी हा आमचा बेजिंगच्या धावत्या भेटीचा वृत्तांत आमच्या विद्यापिठातील किस्श्याने संपवतो.

पर्ल मार्केट

ग्रेट वॉल

आमच्या विद्यापिठातील प्राध्यापकाशी गप्पा मारतना असंच एकदा चायनाचा विषय निघाल्यावर प्राध्यपकबुवांनी एक मजेदार किस्सा सांगीतला होता. त्यांच्या लहानपणी इथं अमेरिकेत कम्युनिझम हा वाईट असतो हे बिंबवताना चायना हा कम्युनिझमची राजवट असणारा देश म्हणजे म्हणजे अमेरिकेला किती मोठा धोका आहे असं ठसवलं जायचं. पण गंमत म्हणजे आता तिथला कम्युनिझम जेव्हा बाजारू तत्त्वांचा अवलंब करत आहे तेव्हा निर्माण झालेली भीती कितितरी अधिक प्रमाणात आहे अश्या गोष्टी हीच माणसे करू लागली आहेत. आणि खरंच हुकुमशाहीच्या बडग्यासमोर अस्ताव्यस्त पणे वाढत चाललेले इथले इंफ्रा स्ट्रक्चर बघून वारंवार त्याचात प्रत्यय आला.

अमेरिकन हिस्ट्री एक्स

काही चित्रपट मनोरंजनाचा मसाला ठासून
भरलेले परंतू वास्तवाशी कसलीही सांगड न घालणारे बाजारू असतात तर काही वास्तववादी पण मनोरंजनाचा अभाव असणारे अत्यंत रुक्ष कंटाळवाणे असतात. मनोरंजन आणि वास्तव ह्या दोन्हीचा बॅलन्स साधणारे चित्रपट मात्र दुर्मिळच येतात आणि त्यामुळेच सर्वात जास्त आकर्षून घेतात. वास्तवाशी अतिशय प्रामाणिक असणारे परंतु त्याचबरोबर पकड घेणारे कथानक, नेमका अभिनय आणि उत्कृष्ट दिग्दर्शन ह्यामुळे करमणूक मूल्य देखिल असणारे हे चित्रपट. ह्या विभागणीत बसणारा आणि माझ्या आवडत्या चित्रपटांच्या यादीत खूप वरचे स्थान असणारा चित्रपट म्हणजे अमेरिकन हिस्ट्री एक्स. आपली विचारांची बैठक पुन्हा एकदा तपासून पाहायला लावणारा आणि तितकेच सुन्न देखिल करून जाणारा चित्रपट. तत्कालीन (काँटेंपररी)अमेरिकेचे अतिशय यथार्थ चित्रण ह्या चित्रपटात पाहायला मिळते. चित्रपटाचे कथानक हे 'डेरेक व्हिनयार्ड' ह्या मध्यवर्ती भूमिकेच्या अवती भवति फिरत राहते. ही भूमिका अविस्मरणीय केली आहे ती 'एडवर्ड नॉर्टन' ह्या हर हुन्नरी कलाकाराने.( काही वर्षांपूर्वी मी अक्षरशः निव्वळ एडवर्ड नॉर्टनची भूमिका आहे एवढ्या माहितीवर त्याचे जवळपास सगळे चित्रपट बघितले..) डेरेक हा एका कनिष्ठ मध्यमवर्गीय अमेरिकन घरातला अग्निशमन दलातल्या कर्मचाऱ्याचा मुलगा. जात्याच हुशार अभ्यासात देखिल चांगली प्रगती असणारा. बहीण भाऊ आई बाबा असे त्याचे छोटेसे कुटुंब.

चित्रपट सुरू होतो तो कृष्णधवल माध्यमातून उलगडणाऱ्या फ्लॅशबॅकने. भर रस्त्यावर दोन खून पाडल्यावर तुरुंगात शिक्षा भोगून शेवटी जामिनावर डेरेक घरी येत आहे. एका सामान्य मधमवर्गीय घरातील हुशार चुणचुणीत मुलाने तरुण वयात मात्र इतका भीषण गुन्हा का केला? ह्याचा शोध म्हणजे ह्या चित्रपटाचा पूर्वार्ध. भाषेवर उत्कृष्ट पकड असणारा आणि अभ्यासात देखिल बऱ्यापैकी गती असणारा डेरेक शाळेत देखिल मुख्याध्यापकांचा लाडका असतो. हाच डेरेक पुढे मात्र भरकटत जाऊन जातीयवादी आणि द्वेषमुलक संघटनेत सामील होऊन त्याच्या नेतृत्वापर्यंत कसा पोहोचतो हा प्रवास परिणामकारक केला आहेत कल्पक पात्र उभारणीने. डेरेकचे वडील, कृष्णवर्णीय मुख्याध्यापक डॉ‌. स्विनी, ज्यू शिक्षक मर्विन, जातीयवादी संघटनेचा नेता कॅमरन अलेक्झांडर, डेरेकचा भाऊ डॅनी ही सर्व पात्रे आणि त्यांचे कथानकाला आवश्यक बारकावे खूपच प्रभावीपणे मांडले आहेत. बराचसा चित्रपट उलगडत जातो तो डेरेकच्या भावच्या डॅनीच्या स्वगतातून. डॅनीला मुख्याध्यापकांनी 'त्याच्यावर त्याच्या भावाचा असणारा प्रभाव' ह्यावर पेपर लिहायला सांगितलेले असते आणि त्यासाठी लिखाण करताना डॅनीच्या समोर सगळा भूतकाळ उभा राहतो.

वर्णद्वेष हा अमेरिकेतील एक अत्यंत संवेदनशील मुद्दा आहे. त्यावर आजपर्यंत अनेक पुस्तके आणि चित्रपट प्रदर्शित झाले आहेत. अमेरिकन हिस्ट्री एक्सच्या कथानकाचा गाभा देखिल वर्णद्वेषच आहे. मुख्याध्यापक स्विनींचा डेरेकवर खूप प्रभाव असला तरी त्याच्या मनावर खोल परिणाम होत असतो तो त्याच्या वडिलांशी झालेल्या अनौपचारिक गप्पांचा.वडिलांनी सहज केलेली शेरेबाजी पौगंडावस्थेतल्या डेरेकची विचारसरणी बदलण्यास कशी कारणीभूत होते हे दाखवण्यात दिग्दर्शकाला यश आले आहे. "पूर्वी नव्हते हो हे ऍफरमेटीव्ह ऍक्शनचे खूळ! लोकांना नोकऱ्या देताना फक्त त्यांच्या गुणात्मक अवलोकन केले जायचे त्यांना वंशावर आधारीत सूट मिळायची नाही आता मात्रा निव्वळ कृष्णवर्णीय असण्याच्या जोरावर लोकांना भरती केले जाते" ही डेरेकच्या वडिलांची तक्रार ऐकताना आजकाल आपल्याकडे देखिल घराघरामध्ये चालणारे संवाद आठवतात. अत्यंत सहज केलेली टिपणी कुणावर आणि कसा परिणाम करून जाईल हे सांगता येत नाही ह्याचे प्रत्यंतर येते. अशातच डेरेकच्या वडिलांचा मृत्यू ड्यूटीवर असताना एका कृष्णवर्णीय गुंडाकडून होतो आणि त्यामुळे डेरेकचे पूर्ण जीवन बदलते. दुःखाचे रुपांतर प्रचंड द्वेष आणि संताप ह्यात होण्यास वेळ लागत नाही. मेंदूचा ताबा संताप आणि राग ह्यांनी घेतलेला डेरेक कॅमरन अलेक्झांडर नावाचा वर्णद्वेषी आणि नाझीवादाचा पुरस्कार करणारी संघटना चालवणाऱ्या धूर्त माणसाच्या जाळ्यात सापडतो. अनेक उडाणटप्पू गोळा केलेल्या कॅमरनला डेरेकच्या रूपात एक नेता मिळतो. आपल्या वक्तृत्वाच्या जोरावर डेरेक देखिल चिल्लर गुंडगिरी करणाऱ्या ह्या उडाणटप्पूंच्या जमावाला संघटित करण्यास यशस्वी होतो. सर्वसामान्य डेरेक आता नेता झालेला असतो. वर्णाच्या आधारावर दहशत पसरवणे, गोरी कातडी हीच जगातील सगळ्यात श्रेष्ठ जमात बाकी सर्व वर्ण कनिष्ठ, असले प्रोपागांडा चालवणे जोरात चालू असते. अशातच डेरेकच्या घरी त्याच्या गाडीत चोरी करायला आलेले ३ भुरटे चोर डेरेकच्या तावडीत सापडल्यावर तो त्यातल्या दोघांची अत्यंत निर्घृण हत्या करतो. केलेल्या कृत्याचा कसलाही खेद अथवा पश्चात्तापाचा लवलेशही नसणारा डेरेक एखाद्या क्रांतिकारकाच्या थाटात स्वतःला पोलिसांच्या स्वाधीन करतो.

ह्या गुन्ह्याची शिक्षा म्हणून तुरुंगात रवानगी झाल्यावर मात्र डेरेकचे जीवनात आमूलाग्र बदल होण्यास सुरुवात होते. सुरुवातीला त्याला तुरुंगातही त्याच्याच संघटनेचे काही गोरे भेटल्याने तिथेही त्याला बाहेरच्या सारखेच वाटत असते परंतु लवकरच डेरेकच्या लक्षात वास्तव यायला लागते. तुरुंगाच्या बाहेरचे आणि आतले जीवन ह्यातला फरक कळू लागतो. बाहेरुन अंमली पदार्थ मिळावेत म्हणून खालच्या वर्णाच्या रखवालदारांशीही हात मिळवणी करणारे आणि त्यांना चिरीमिरी देणारे संघटनेचे लोक बघितल्यावर त्याला ह्या सगळ्यातला पोकळपणा लक्षात येऊ लागतो. राग आणि संतापाच्या भरात भरकटलेले त्याचे विचार मुळात बुद्धिवादी असलेले त्याचे मन मार्गावर आणू लागते. अर्थातच त्यामुळे त्याच्यात होणारे बदल सहकारी साथीदारांना मात्र आता खटकू त्याचा लागलेले असतात,आणि त्याला धडा शिकवण्यासाठी ते त्याच्यावर अनन्वित अत्याचार करतात. आपल्याच लोकांकडून मिळालेल्या ह्या वागणुकीने तुटायला आलेल्या डेरेकला तुरुंगात एकमेव सहारा राहिलेला असतो तो म्हणजे मुख्याध्यापक स्विनी. जगाने वाया गेलेला असे प्रमाण पत्र दिले असले तरी स्विनींचा मात्र आपल्या विद्यार्थ्यावर विश्वास असतो. खचलेल्या डेरेकला ते तुरुंगात भेटायला येतात. 'तू आतापर्यंर्त अस काहीही केलं आहेस का ज्यामुळे तुझं स्वतःचंच आयुष्य अधिक सुंदर झालं?' ह्या त्यांच्या एका प्रश्नानेच निगरगट्ट झालेला डेरेक ढसढसा रडू लागतो आणि पश्चात्तापाच्या भावनेने पोखरून निघतो. शेवटी पॅरोल वर सुटका झालेला आणि आतून बाहेरुन बदललेला डेरेक एडवर्ड नॉर्टनने अप्रतिम जमवला आहे. धाडसी आत्मविश्वास आणि बेफिकीर वृत्ती पासून एका प्रगल्भ आणि वास्तवाचे भान असणाऱ्याचा व्यक्तिमत्त्वापर्यंतचा प्रवास खूपच छान रंगवला आहे. तुरुंगातून बाहेर पडता पडता का होईना योग्य मार्ग डेरेकला दिसला असला तरी तुरुंगात जाण्यापूर्वी त्याच्या पावलावर पाऊल ठेवणारा त्याचा लाडका डॅनी मात्र चांगलाच वाहवत चाललेला असतो. डेरेकमध्ये झालेला हा कायापालट डॅनीच्या आकलन शक्तीच्या मात्र बाहेर असते. इकडे कॅमरनने डॅनीला देखिल डेरेक सारखा नेता बनवणे सुरू केलेले असते. शाळकरी वयात माईनं कांफ वरती लेख लिहिणे, प्रचंड वर्णद्वेषी विधाने करणे ह्यामध्ये डॅनी रमलेला असतो. तुरुंगातून बाहेर पडलेल्या डेरेक समोर सगळ्यात मोठे आव्हान असते ते डॅनीला ह्या सगळ्यापासून परावृत्त करण्याचे. एका अंधाऱ्या रात्री रस्त्याच्या कडेला बसून डेरेक आपली सगळी कथा डॅनी समोर मांडतो. दोन भावांच्या संवादाचा हा हळुवार प्रसंग खूपच परिणामकारक झाला आहे. "सतत चीड, राग, द्वेष ह्याचा मला आता मनापासून कंटाळा आला आहे" ह्या डेरेकच्या शब्दातील तळमळ त्याच्या तुरुंगातील अनुभवातून विलक्षण परिणाम करून जाते. हिंसेच्या परिसीमा गाठल्यावर त्याचा उबग आल्याने संन्यास घेणारा सम्राट अशोक नकळत आठवून जातो. ह्यापुढील चित्रपट मात्र सुन्न करणारा आहे. शेवट मी इथं देणार नसलो तरी अतिशय दुःखांत आहे इतकेच नमूद करतो.

रॉन पॉल २००८

अमेरिकेतील राष्ट्राध्यक्ष पदाची निवडणूक जरी २००८ मध्ये होणार असली तरी त्याची धूळवड मात्रा आता पासूनच सुरू झाली आहे. २४ तास वृत्तपत्र वाहिन्यांचे त्यांमुळे चांगलेच फावले असून सतत ह्या विषयावर काहीतरी काथ्याकूट कोणत्यातरी वाहिनीवर चालूच असतो. बुश साहेबांच्या करामतींमुळे आम जनताही त्रस्त असून त्याने ह्या कार्यक्रमांचे टीआरअपी वाढण्यास चांगलीच मदत होते. अमेरिकेत द्विपक्षीय पद्धती असल्याने इथल्या प्रमुख दोन पक्षांनी (रिपब्लिकन आणि डेमोक्रॅटीक) आपापल्या पक्षातील उमेदवारीसाठी इच्छुक उमेदवारांची यादी तयार केली आहे. ह्या इच्छुक उमेदवारांचे वाद विवाद सध्या इथल्या टी व्ही वर पाहायला मिळत आहेत. राजकारणी हे कोणत्याही देशाचे/पक्षाचे असले तरी राजकारणी हे राजकारणीच ह्याचा प्रत्यय यावा अश्या ह्या बाष्कळ चर्चा. तेच तेच वीट आणणारे मुद्दे,पोकळ आश्वासने , बढाया हे सगळे जोरात चालू आहे. डेमोक्रॅटसनि युद्ध कसे चुकीचे आहे म्हणून हंबरडा फोडायचा आणि रिपब्लिकन्सनी देशाच्या सुरक्षेचा प्रश्न आहे असला भंपक युक्तिवाद करायचा हे सतत चालू आहे. आधी युद्धाच्या ठरावाला संमती देणारी आणि आता युद्धा विरुद्ध उर बडवणारी हिलरी काय आणि ९/११ रोजी योगायोगाने न्यूयॉर्क चा मेयर असण्याच्या एकमेव भांडवलावर उड्या मारणारा ज्युलिआनी काय सगळे एकाच माळेचे मणी वाटतात. अशा वातावरणात सध्या डॉ. रॉन पॉल हे नाव मात्र चांगलेच गाजत आहे.

रिपब्लिकन पक्षाकडून उमेदवारीसाठी इच्छुक असणारे आणि टेक्सास मधील एक प्रांताचे प्रतिनिधित्व करणारे सुमारे ७५ वय असलेले रॉन पॉल ह्यांनी चांगलीच खळबळ उडवली आहे. उमेदवारीच्या शर्यतीत बहुदा सर्वात शेवटी असूनही आणि रिपब्लिकन पार्टीच्या एकूण एक इच्छुक उमेदवारांशी मतभेद असतानाही रॉन पॉल आपल्या मतांशी खंबीर आहेत. ही मते त्यांनी जाहीरपणे रिपब्लिकन डिबेट मध्ये मांडून आपल्याच पक्षातील लोकांचा रोष ओढवला असला तरीही सामान्य जनतेची मात्र वाहवा मिळवली आहे. आपली मते अतिशय अभ्यासपूर्ण पद्धतीने आणि खंबिर पणे मांडणारा नेता आजकालच्या राजकारणात बघून अनेकांना आश्चर्याचा सुखद धक्का बसला.

काय मुद्दे आहेत रॉन पॉल ह्यांचे? सर्वप्रथम अमेरिकेला सध्या असलेली अतिरेक्यांची साडेसाती ही त्यांच्याच कर्माची फळे आहेत हे कटू सत्य त्यांनी जाहीरपणे मांडले आहे. १९५३ पासून अमेरिकेची अंतर राष्ट्रीय राजकारणातील ढवळाढवळ आता त्यांच्याच अंगलटी येत आहे. इराण मधील लोकशाही उलथवण्यास मदत करून तिथे घराणेशाही आणणे, ओसामा लादेन सारख्या अतिरेक्यास सामर्थ्यशाली बनवणे, आधी सद्दामाचा पाठिंबा आणि नंतर त्याच्यावरच हल्ला आणि फाशी असलं ह्या स्वार्थापोटी केलेल्या परंतु दूरदृष्टीचा अभावाने केलेल्या ह्या घोडचुका आता अमेरिकेला सतावत आहेत. इतर राजकारणी फक्त पृष्ठभागावर बुडबुडे आणणारी गुळमुळीत विधाने करत असताना रॉन पॉल ह्यांनी मात्रा खोलात हात घातला आहे. आणि आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे लोकांना देखिल खोटी नाटकी टीव टीव ऐकण्याची इतकी शिसारी आली आहे की कडू असले तरी मुद्द्यांना प्रामाणिक असणारे रॉन पॉल ह्यांचे विचार त्यांना अधिक आवडले आहेत.

रॉन पॉल ह्यांची लोकप्रियता दिवसेंदिवस वाढत चालली असली तरी त्यांच्यांसमोर समस्या आहे ती लोकप्रियते बरोबरच सध्याच्या लोकशाहीत अत्यंत आवश्यक असणाऱ्या घटकाची म्हणजेच ' प्रचारासाठी आवश्यक पैशाची'. रॉन पॉल ह्यांचा पैसा उभारण्यामध्ये सध्यातरी सर्व उमेदवरात बहुदा शेवटचा क्रमांक लागतो. निव्वळ लोकप्रियतेच्या लाटेवर अवलंबून पैशाअभावी देखिल रॉन पॉल ह्यांना रिपब्लिकन पक्षाची उमेदवारी मिळणार का? की लोकप्रियते मुळेच पैसा देखिल उभारला जाऊन सुखद रॉन पॉल ह्यांना उमेदवारी मिळण्याचा सुखद धक्का बसणार? ह्या दोन्हीचे सध्या कुतूहल लागले आहे.

काही छायाचित्रे...

किराणा भुसार अमेरिकन ष्टाईल!!

अमेरिकेत आल्यावर इथल्या सोयी सुविधा अंगवळणी पडून त्याचं अप्रूप वाटेनासं झालं की इथल्या असुविधांचा त्रास मात्र चांगलाच सुरू होतो. त्यातलाच एक छळ म्हणजे 'ग्रोसरी शॉपिंग' अर्थातच किराणा भुसार. मस्त पैकी यादी बनवावी आणि दुचाकी वरून उतरण्याचे कष्ट देखिल न घेता फक्त हॉर्न वाजवून कोपऱ्या वरच्या वाण्याकडे सुपूर्त करावी बस्स.. सगळा माल आपसूक घरी पोहोचता केला जातो. इतक्या साध्या सोप्या गोष्टींमध्ये सुद्धा किती 'सुख' आहे ह्याची जाणीव इकडं स्थिर स्थावर झाल्यावरच होते.. बरीचशी कामं स्वतःची स्वतःच करायची असल्यानं ग्रोसरि करणे वगैरे भानगडी कायमस्वरुपी लांबणीवर टाकलेल्या असतात..फ्रीज मधील फळे ज्यूस इतकंच काय भाजी पाला, देखील संपायला आला तरी ग्रोसरी हा प्रकार लांबणीवरच असतो.. 'वरण भात' नावाची सुटसुटीत सोय उपलब्ध असल्यानं त्यावर बराच काळ टिकाव धरला जातो.. शेवटी मात्र दूध आणि दुग्धजन्य पदार्थ डाळ तांदूळ हे देखिल संपायला लागले की 'एकदा ग्रोसरी करून टाकलीच पाहिजे' असा विचार घोळू लागतो. अर्थातच त्यासाठी नुसती यादी करून इथं अजिबात भागत नाही..ती तर फक्त सुरुवात असते..एकदा का यादी केली की १०-१५ मैल गाडी हाकत जवळच्या(!) 'वॉलमार्ट' नावाच्या राक्षसी दुकानात जावे लागते. ह्या वॉलमार्टात, अंडरवेयर बनियन पासून ते वाहनाचे सुटेभाग, टायर तसंच शोभेची झाडे आणि कुंड्यांपर्यंत सगळे एकाच छताखाली मांडून ठेवलेले असते. ह्या सगळ्यामध्ये एका हातात यादी धरून दुसऱ्या हाताने ढकल गाडी ढकलत एक एक वस्तू शोधत सुटायचं.. यादीतल्या बऱ्याच वस्तूंनी (आणि यादीत नसलेल्या पण ऐनवेळी उचलाव्याश्या वाटलेल्या वस्तुंनी) गाडी भरत येईपर्यंत पायाचे चांगलेच तुकडे पडायला आलेले असतात. मग उरल्या सुरल्या वस्तूंना काट मारून, 'झालं झालं बरेचसं सामान मिळालंय. बाकीचं काय इतकं महत्त्वाचं नाही !!'अशी पायांची समजूत काढत चेक आऊट काउंटर च्या रांगेत पैसे भरायला उभं राहायचं.."अजून आपला नंबर का लागत नाही? समोरच्या जाड्यानं हे किती हे सामान घेतलं आहे? इतकी ठासून खरेदी करण्याआधी आपल्या वजनाचा तरी विचार करायचा .. ही चेकआऊट काउंटर वरची बाई किती मंद आहे...कंटाळा आला बुवा आता घरी जाऊन मस्तपैकी चहा घ्यायला पाहिजे" असे विचार मनात चाललेले असताना अचानक आठवतं, अरेच्या चहा करायला घरात दूध कुठं आहे? आणि आपल्या उरलेल्या यादीतल्या सोयोस्कररित्या विसरलेल्या वस्तूंमधील एक म्हणजे 'दूध' ह्याचा साक्षात्कार होतो.. झालं पुन्हा पळत दुधाच्या शोधात. ह्या दुधाच्या बाटल्या कोणत्याही दुकानात बरोबर विरुद्ध बाजूच्या कोपऱ्यात मागच्या भिंतीला लागून असतात.. सगळं दुकान पायाखालून घालत ह्या दुसऱ्याबाजूला पोहोचायचं.. वाटेत आजूबाजूला अजिबात बघायचं नाही.. न जाणो अजून काहीतरी आठवलं तर? शेवटी दुधाच्या विभागा पर्यंत पोहोचलं की तिथही पन्नास प्रकारची दुधं मांडून ठेवलेली असतात.. २% स्निधांश, १% स्निग्धांश, ०% स्निग्धांश असे नाना प्रकार त्यातला कुठलातरी एक उचलून पुन्हा भर भर दुसऱ्या टोकाकडे चेक आऊट करायला धावपळ..
..इतकं सगळं करून काम संपलं नाही.. वॉलमार्ट मध्ये असंख्य वस्तू मांडून ठेवलेल्या असल्या तरी, तुरीची मुगाची अश्या डाळी, गरम मसाला, पापड लोणची असे पदार्थ अर्थातच नसतात त्यासाठी पुन्हा 'इंडियन ग्रोसरी स्टोअर' नावाच्या प्रकाराकडं धाव घ्यावी लागते.. इंडियन ग्रोसरी स्टोअर ही एक वेगळीच दुनिया असते. बाकीच्या दुकानात उगीचच कृत्रिम हसून 'हाव या डुइंग? असं विचारणारे कर्मचारी इथं दिसणा�